En de oplossing heet… overheid

En de oplossing heet… overheid

 

Wie wordt de winnaar van de corona-crisis? Leggen we ons hele lot in handen van de beschermende ‘overheid’ of ontdekken we vrije ondernemingslust die we nooit in onszelf vermoed hadden?

 

Het corona-virus brengt ellende alom (en die zal de volgende dagen en weken nog zwaarder beginnen wegen) maar ook het besef dat we aan één zeel moeten trekken. Het stuit tegen de borst, het asociale gedrag van wie de regels aan de voeten lapt, van de onverlaten die hulpdiensten het werk moeilijk maken, van de onverbeterlijken die in het geniep toch fuifjes organiseren, van de graaiers die de laatste rol wc-papier wegritsen om die thuis op de grote hoop eerder al ingeslagen toiletvloeitjes te stapelen. Daar staan gelukkig al die anderen tegenover: mensen uit de zorg, de hulpdiensten en het onderwijs maar ook al degenen die de economische molen toch nog een beetje doen draaien, de buren die – weliswaar van op afstand – het wel en wee van het naastwonende oudje in het oog houden, de vrijwilligers die hand en spandiensten leveren. Crisissen brengen het slechtste en het beste in een mensengroep boven, dus ook het beste.

In de politiek moeten ‘de politieke spelletjes’ naar verluidt even opzij en wie zelfs maar de indruk wekt zich er aan te bezondigen, mag rekenen op een duim omlaag in de onverbiddelijke sociale mediawereld. Wie toch subtiel een politiek spelletje wil spelen, zet best in met de mededeling geschokt te zijn door degenen die politieke spelletjes spelen, in de hoop dat de doorzichtige truc tenminste niet door de verblinde eigen achterban wordt doorzien. De meningsverschillen horen er nu niet meer toe te doen. Uitvoeren wat de specialisten zeggen, meer wordt van politici nu niet verwacht. Vele beleidsmakers gaan er zelfs prat op niet meer te doen. Enige bescheidenheid is nu zeker passend.

Dat ook specialisten het onderling oneens zijn, zich zelfs dikwijls deze week niet kunnen vinden in wat ze vorige week zelf vurig verdedigden, valt natuurlijk ook op. Denk alleen al maar aan de kwestie wie en hoe getest moet worden. Het maakt de kompasrichting ‘volg de expert’ minder betrouwbaar dan we onszelf wijs maken. Dat zeker in de zogenaamde sanitaire fase de inbreng van technici toch te verkiezen leidraad vormt, staat natuurlijk buiten kijf. Als het over voldoende plaatsen op intensieve zorgen, mondmaskers of handgel gaat, gaan de discussie eerder over het ‘hoe’ dan over het ‘wat’.

En nu we het toch over consensus hebben, de overheid is ook helemaal terug in een heldenrol. Toch, … daar zijn we het toch over eens, proberen collectivisten nu graag als vanzelfsprekend - ‘no brainer’ heet dat vandaag - in het verhaal mee te sluizen. Het besef van het nut van een sterke staat zou volgen na decennialange uitkleding van die staat door vuige neoliberalen. In een land met een overheidsbeslag dat nog altijd boven de 50% ligt, zou zo’n bewering van het uitkleden van de overheid – ‘starving the beast’ heet dat tegenwoordig - op hoongelach moeten onthaald worden. Niet dus, het staatspleidooi wordt met alle stelligheid aan man en vrouw gebracht.

Het klopt natuurlijk dat we een sterke overheid nodig hebben, daar waar ze een rol moet spelen. Daarmee is niet gepleit voor een brede overheid, die zich met van alles en nog wat bemoeit. Dat onderscheid houden we best in het oog want boer let op uw ganzen wanneer dat verschil wordt weggemoffeld.

Anarchisten en libertairen die zich een utopisch ideaal zonder overheid fantaseren, worden door corona inderdaad in het verdomhoekje gezet, waar ze naar mijn overtuiging ook thuis horen. Een overheid is nuttig voor de basisbescherming van de burger. Bescherming: dan gaat het over goed werkende ordediensten en justitie; accuraat reageren bij oproer en criminaliteit; afdoende bewaking van de grenzen verzorgen; verweer tegen buitenlandse invasies (ook economische!); coördinatie bij crisissen (zoals zo’n coronavirus-aanval).

Een overheid bundelt de consensus binnen een gemeenschap en legt die op aan wie de gemeenschap in gevaar brengt door zich daar buiten te stellen. Als het over zo’n concrete gezondheidsdreiging gaat, staat de taak van de overheid buiten kijf.

Dus ja, wie meende zonder overheid beter af te zijn, heeft de ogen deze weken wellicht geopend. Wie alle heil van de overheid verwacht, zal de volgende weken wellicht de ogen ook moeten openen.

Grote overheidszakken worden momenteel gevuld met gratis geld, helikopterladingen vol; nationaal én Europees. Daar schuilt een gigantisch gevaar, want de diverse lobbygroepen staan te dringen om een, liefst zo groot mogelijk deel van de buit binnen te takelen. Als winkel- en fabrieksdeuren moeten sluiten en de mate van economisch succes – het inkomen dus – niet meer door de feiten wordt bepaald, gaat de beslissing over de verdeling over in handen van politici en ambtenaren. Dan wordt de markt niet uitgeschakeld maar gaat een ander soort markt spelen, die van de strijd tussen concurrerende belangengroepen.

Je merkt het nu al; ongenoegen over beslissingen wie wel en wie niet vergoed wordt voor geleden schade; over de bepaling van de omvang van het doorstane verlies; over de vraag wie een extra beloning verdient en wie niet. Het ongenoegen over de toewijzing van de rekening, die hoedanook volgt, zal niet minder onvrede oproepen.

Naast die zogezegd allesoplossende overheid hebben we de voorbije dagen misschien dat andere, spontane netwerk weer ontdekt dat onze lokale leefwereld vormt. De quarantainemaatregelen dwingen tot creativiteit want fysiek ontmoeten is er nu even niet bij. Die creativiteit komt niet van de overheid. Het zou al mooi zijn dat die ze niet te zeer beknot. Kleine ondernemers die zich verenigen op platforms om het thuisleveren te organiseren en zo het belang van de korte keten aantonen, de korte wandeling die ons dat ene straatje verder in de wijk doet ontdekken, vrijwilligerswerk op poten zetten, telewerk dat stresserende ritten naar het werk bespaart, tijdswinst die we omzetten in samen aan tafel avondmalen of in de digitale apero met vrienden of familie: daarbij gaat het over de levende, spontane gemeenschap die niet wacht op het betuttelende overheidsvingertje. Wanneer de fysieke belemmeringen opgeheven worden - die echt een heel zware uitdaging vormt - kan de ontdekkingstocht in de directe omgeving zich helemaal ontplooien.

Neen, corona zal niet fataal blijken voor het hele mechanisme van de ratrace maar het biedt wel de kans om te herontdekken hoeveel we gewoon zelf in handen kunnen nemen en hoe belangrijke lokale productie blijft. Misschien heeft het onze in slaap gewiegde ondernemingsgeest aangescherpt en dat zou alleszins winst betekenen.

Wie gelooft dat de overheid de klus helemaal correct en eerlijk zal klaren? Ik zal het antwoord geven: het zullen degenen zijn wier belangengroep het meest fortuinlijk was in het trekken aan de juiste mouwen. Voor hen, maar ook alleen voor hen, heet de totaaloplossing ‘overheid’.

 

Tekst verschenen op mijn Facebookpagina op 29 maart 2020.

Labels