Samen de Notre-Dame heropbouwen

Samen de Notre-Dame heropbouwen

Naar aanleiding van de brand van de Notre-Dame waarschuwt De Morgen voor de schaduwkant van filantropie. Laat ik dan maar de verdediging van filantropie opnemen.

De immens droeve brand die dat adembenemende pronkstuk van de Europese beschaving trof, lokt ook weer politieke discussies uit. De Morgen stelt bijvoorbeeld vragen bij filantropie en verkiest belastingheffing boven vrije inzameling.

‘Pinault et Arnault’ zou de titel kunnen zijn van een film van Louis de Funès, waarin een duo onhandige heertjes allerhande dolle avonturen beleeft aan de Côte d’Azur - in slecht zittend confectiepak op een strand vol met schaars geklede blondines bijvoorbeeld, ik schrijf maar wat.

Niet dus. De heren Pinault en Arnault dragen geen confectiepakken en zeker geen slechtzittende. Beide miljardairs vullen hun kleerkast met duur maatwerk. Deze week kwamen ze ook nadrukkelijk uit hun respectieve kasten, als gulle donateurs voor de herstelwerken aan de Notre-Dame. De ene heeft er 100 miljoen voor veil, de andere overtroeft de concurrent en gooit er het dubbele tegen aan.

Bart Eeckhout ziet ‘de schaduwkant van filantropie’ in zijn opiniestuk in De Morgen. Zijn opmerking dat beide grootverdieners door zeer creatief belastingen te ontlopen (wellicht zelfs te ontduiken) minder blijk geven van zin voor burgerplicht, is terecht. Hij gaat verder en ziet twee maatschappijmodellen botsen met elkaar. Onze Europese welvaartstaten herverdeelt via overheidsbelastingen, in het Angelsaksische model kiezen de burgers meer zelf waar ze willen bijdragen aan het lenigen van maatschappelijke noden.

Eeckhout kiest onomwonden voor het model dat herverdeelt via belastingen en past het toe op de Notre-Dame-ramp: “Hulp bij herstel na dit vreselijke inferno is mooi. De gemeenschap van voldoende middelen helpen voorzien zodat ze preventief monumenten beter kan beschermen, was wellicht nog mooier geweest.” Voor de uitvoering van de laatste zinnetje bestaat een woord: belasten.

Enkele kanttekeningen passen hier wel. Het Europese model kan je moeilijk solidair noemen want opgelegde solidariteit is natuurlijk geen solidariteit. In feite beslissen anderen hoe we onze financiële burgerplicht vervullen en waaraan het geld besteed wordt. Belastingen blijven een vorm van onteigening waarbij de eigenaar de greep op zijn verdiende loon verliest.

Erger nog, veel mensen redeneren dat ze via hun hoge belastingsfactuur ‘al genoeg gegeven hebben’ waardoor de bereidheid tot solidariteit afbot. Vadertje Staat moet de problemen nu maar verder oplossen, het is ‘onze zaak niet meer’. Aangezien we van een overheid strikte objectiviteit verwachten, hoort die herverdeling trouwens te verlopen via strikte procedures (vandaar de regelneverij) en dient ze ook scherp gecontroleerd te worden (vandaar het loodzware overheidsapparaat, met controleurs, inspecteurs, beoordeelaars en controleurs op de controleurs). Ironisch genoeg bestaan er op het einde van het verhaal dan toch nog gerede twijfel of die overheid wel daadwerkelijk objectief handelt.

Uiteraard zijn opgelegde belastingen tot een zekere hoogte noodzakelijk. Egoïsten zouden anders te graag de dans helemaal ontspringen. Het is bovendien gerechtvaardigd om een reeks maatschappelijke keuzes op te leggen en daarvoor collectieve financiering te organiseren. Maar het blijft natuurlijk wel een zaak van evenwichten. Als we te veel eieren in het overheidsmandje deponeren, wordt Pasen een opgelegd staatsfeest in het teken van het Wantrouwen In De Mens. Vrijheid en echte solidariteit worden daarbij het slachtoffer.

De oproep om geld te doneren voor de heropbouw van Notre-Dame leverde al 800 miljoen euro op, de optelsom van grote en zeer veel kleine giften. Deze gevers zijn mensen die zich persoonlijk betrokken voelen bij wat gebeurd is, hun steentje willen bijdragen en gemeenschapszin tonen. Zo’n actief burgerschap is toch wat anders dan een belastingbrief invullen.

Filantropie betekent letterlijk ‘liefde voor de mensheid’. Laten we dat toch maar koesteren.

Tekst geplaatst op mijn Facebookpagina op 17 april 2019.

Labels