Fouten maken en blijven maken

Fouten maken en blijven maken

 

Morgen staat vrouwendag prominent aangestipt in ons aller agenda. Dat ontging de voorzitters van Kamer en Senaat niet en dus pleiten ze in een gezamenlijke mededeling voor een meer genderbewust parlement. Ik neem aan dat ze niet voor quota pleiten want dan moet één van beiden, Eliane of Stephanie, de plaat poetsen.

Uiteraard doe ik als gendergevoelige hem mijn duit in het vrouwenzaakzakje door hier volgaarne Zeynep Tüfekçi te presenteren. Deze scoort uitstekend want ze is vrouw, van Turkse afkomst en bouwt een sterke loopbaan uit in de States; kortom het is een straffe madam die hier wel eens gepaste aandacht mag krijgen. (Dat ze in deze mijmering optreedt, heeft om eerlijk te zijn niets te maken met haar geslacht, afkomst of het feit dat ze een oceaan overstak maar alleen en uitsluitend omdat ik vind dat ze een interessante gedachte heeft neergepend; maar dat houden we onder ons. Officieel presenteer ik mevrouw Tüfekçi omdat ze vrouw is.)

Wikipedia beschrijft Zeynep Tüfekçi als “een Turkse schrijver, wetenschapper en techno-socioloog die vooral bekend is vanwege haar onderzoek naar de sociale gevolgen van nieuwe technologieën in de context van politieke en maatschappelijke verantwoordelijkheid.” Noch op de Nederlandse, noch op de Engels en al evenmin op de Turkse Wikipediapagina vind ik enige indicatie over haar leeftijd maar dat is in deze ook niet relevant.

Ze studeerde in Istanbul halfweg de jaren ’90. Jong dus, vanuit mijn oogpunt. Als we dan een beetje rekenen zal ze zowat… juist, niet van belang zoals ik al schreef. Enfin, eerste helft van de jaren die beginnen met een vier, denk ik dan, maar nu naar de essentie.

Volgens Tüfekçi maken we vijf pandemiefouten en blijven we die herhalen. Deze dame heeft Turkse wortels en leeft in de States maar haar bevindingen klinken mij toch ook heel erg Europees, zowaar Belgisch in de oren. Dat we trouwens uit die fouten kunnen leren, zoals Tüfekçi beweert, klopt. We kunnen dat inderdaad maar alleen mensen leren (heel soms) ook echt uit fouten; groepen mensen doen dat slechts heel zelden. Het maakt haar reeks er niet minder interessant op en, je weet maar nooit natuurlijk.

Ondanks alle goede bedoelingen, is de communicatie rond onze volksgezondheid bijzonder contraproductief gebleken, vindt ze.

Eén: “Eén van de belangrijkste problemen die de respons op de pandemie hebben ondermijnd is het wantrouwen en paternalisme vanuit de overheid en de experten jegens de bevolking.”

Experten vreesden dat de roekeloosheid zou toenemen wanneer een zogenaamd vals veiligheidsgevoel optreedt, bijvoorbeeld over het dragen van mondmaskers. Dat werd ook beweerd als het over autogordels of condooms ging maar, zo weet Tüfekçi, sommigen worden dan mogelijk wel roekelozer, de voordelen wegen toch sterk op tegen de nadelen want velen gaan zich wel degelijk veiliger gedragen.

Twee: “Veel van de officiële communicatie legde de focus op een aantal duidelijke regels voor de bevolking in plaats van uit te leggen hoe het virus precies wordt overgedragen. Als meer mensen het mechanisme van overdracht zouden begrijpen dan kunnen mensen zelf geïnformeerde keuzes maken over verschillende risico-situaties. De gefixeerde regels geven een vals gevoel van precisie.”

Dat is nog eens een vals gevoel aanpraten. Zijn we veilig op 1,6 meter van elkaar maar heeft het fatale gevolgen wanneer je iemand op 1,4 meter kruist?

Drie: “Zowel de traditionele als sociale media zijn terecht gekomen in een cyclus van shamen, vaak op een onwetenschappelijke basis. Zo verschijnen er foto’s van mensen in de buitenlucht zonder mondmasker op sociale media. Ondertussen blijven de plekken waar niet gefotografeerd wordt, zoals de afgesloten vergaderzaal op het werk, besmettingshaarden. Beschamen helpt ook niet om mensen hun gedrag te doen veranderen. Het verdiept de polarisatie alleen maar en zorgt voor stiekem gedrag.”

Het helpt wellicht meer om mensen aan te zetten veilig te handelen wanneer beklemtoond wordt dat de meeste mensen zich wel degelijk verantwoord gedragen, zonder van achter de sanseveria de kwezel uit te hangen.

Vier: “We hebben te weinig aandacht besteed aan het erkennen van een aantal cruciale menselijke behoeften die we niet gewoon kunnen weg wensen maar waar mensen moeten geadviseerd worden hoe ze dat op de meest veilige manier kunnen doen. Risico’s kunnen nooit volledig worden uitgewist en de pogingen om dat wel te doen werken contraproductief.”

Hier schrijft ze zo’n ijzersterke maar te veel vergeten waarheid: “Wanneer perfectie de enige optie is en mensen daar niet naar kunnen leven, geven ze juist sneller op.” Risicoloos bestaat niet maar risicobeperking, dat ligt in ieders bereik. “Mensen zijn sociale wezens, ze hebben sociaal contact nodig en dat is goed voor ze. Moedig ze dan aan om dat contact op te zoeken in de buitenlucht, waar de risico’s kleiner zijn. Dit is veel effectiever dan sociaal contact stop te zetten.”

Vijf: “Soms botst ook hoe de academische wereld communiceert en redeneert met hoe de bevolking dat doet. In de academische wereld streeft men steeds naar onweerlegbare zekerheden. Een voorbeeld: In januari 2020 stelde de WHO dat er geen sluitend bewijs was voor mens-op-mens overdracht van het virus. Wat ze hadden moeten zeggen was: er is een toenemende waarschijnlijkheid dat mens-op-mens transmissie gebeurt maar we hebben het nog niet kunnen bewijzen want we hebben geen toegang tot Wuhan.”

Ze ziet dat ook in het pessimisme over de vaccins, dat ze nadrukkelijk niet deelt en waarvan ze de eerste resultaten op het terrein best wel spectaculair noemt. Maar “ook bij gevaccineerden blijft de nadruk liggen op wat ze nog steeds allemaal niet mogen doen, bijvoorbeeld dat het niet betekent dat ze zonder masker buiten mogen.”

Het is altijd gevaarlijk om in iemand anders naam te besluiten. Laat ik het dan maar helemaal in eigen naam doen: de overheid meende weer eens te gemakkelijk een herder van makke schapen te zijn die volledige zekerheid kan verzekeren in ruil voor onderdanige volgzaamheid. Laat het gezegd zijn op zo’n zondag die baadt in een koele lentezon: ik geloof daar niet in.

Geniet van uw wandeling vandaag en beslis alvast voor uzelf om niet teveel fouten te maken.

 

Zondagsmijmering verschenen op mijn Facebookpagina op 7 maart 2021.

Foto: Een voorbeeld hoe minder dan perfect uitstekend kan zijn. Amaretti-koekjes als je geen spuitzak hebt. Niet helemaal volgens de regels – en de overheid zou het wellicht afraden Amaretti-koekjes te maken bij ontstentenis van een spuitzak - maar toch lekkerrr…

Labels