Bepalen rechters het beleid?

Bepalen rechters het beleid?

“De Brusselse rechtbank van eerste aanleg heeft de Belgische overheden veroordeeld voor hun nalatige klimaatbeleid. Toch leidt het vonnis niet direct tot strengere klimaatdoelstellingen.”

Zo leidt De Tijd het artikel in over het ophefmakende vonnis gisteren in het proces dat het burgercollectief vzw Klimaatzaak zes jaar geleden aanspande tegen de overheden in België. De voorzitter van die vzw noemt de uitspraak historisch maar is toch niet tevreden want gaat in beroep. De rechtbank had namelijk - zich steunend op de scheiding der machten - geen concrete beleidsdoelen opgelegd zodat het vonnis grotendeels symbolisch blijft. Historisch symbolisch als het ware.

Enkele bedenkingen bij deze zaak:

• Het mankerende beleid van onze overheden heet een schending van mensenrechten. “De overheid laat na alle nodige maatregelen te nemen om te voorkomen dat de effecten van de klimaatverandering een bedreiging vormen voor het leven en het privéleven van de eisers.” Het zal aan mijn invulling van het begrip logica liggen maar zelfs als de overheden de uitstoot in dit land tot nul terugschroeven - en deze driehoek zodoende omvormen tot een sociale en economische puinhoop, want alles heeft zijn prijs - zal dat uiteraard nog niet volstaan om te “voorkomen dat de effecten van de klimaatverandering… enz”. Is die klimaatverandering geen wereldwijd fenomeen of ontstaat die rond de Brusselse Wetstraat? Hoe kunnen die Belgische overheden dan aan die eis van de rechtbank voldoen?

• Mooi is wel dat de rechters zich niet helemaal op het terrein van de wetgevende en uitvoerende macht begeven. De consequentie van de aanpak van zo’n vzw Klimaatzaak gaat erg ver. Aangezien ze onvoldoende steun verwerven via de stembus, eisen ze dat die opzij geduwd wordt. Klimaatbewust is die club ongetwijfeld; grote verkiezingsminnaars lijken ze niet te zijn.

• Toch moet vooral het parlement hier lessen uit trekken. Uiteraard kunnen interpretaties van rechters betwist worden omdat ze zich teveel ‘invulruimte’ veroorloven, waarbij die Brusselse rechters nu gelukkig nog wat terughoudendheid aan de dag legden. (In Nederland gingen rechters extreem veel verder.) Maar ze steunen zich wel ergens op genomen politieke beslissingen. Met een brede sympathieke smile ‘ja’ zeggen tegen als maar strengere reductienormen of zelfs actief meedoen aan dat opbod, klinkt mooi en toekomstgericht en biedt de kans te blinken of Europese fora maar de concrete beleidsgevolgen volgen natuurlijk later. Dan is het te laat om de wenkbrauwen te fronsen. De rekening volgt altijd en kan best vooraf besproken worden.

Akkoord gaan met internationale ‘afspraken’ is niet vrijblijvend. Vandaar dat het debat daarover tijdig en voldoende ernstig moet gevoerd worden en niet met holle kumbayakreten over een gelukzalige betere toekomst in een heerlijk theoretisch kader van peis en vree.

Daarom, en dat was toen de kern van ons verzet, hebben wij het Marrakeshpakt afgewezen. We hadden kunnen doen alsof onze neus bloedde en weer blind nieuwe verplichtingen op ons laden. Dat leek ons onverstandig. Goed dat er rechters zijn die aangeven waarom we toen gelijk hadden en aan de verantwoorde kant van de geschiedenis zijn gaan staan.

Verschenen op Facebook op 18 juni 2021.

Labels